Woorden en hun betekenis veranderen in de loop van de tijd. Hoe wij naar anderen kijken verandert naarmate wij en de wereld zich ontwikkelen, en daarmee ook de taal die wij gebruiken.

Expat / Expatriate

Expat is de verkorte vorm van expatriate. Latijn: ex = uit, patria = land. Patria komt zelf van pater = vader. De eerste moderne vorm werd in de veertiende eeuw in het Frans gebruikt als “Expatrier”, verbannen worden. Inderdaad: het land uitgezet en niet mogen terugkeren.

In het Engels werd het woord vanaf 1768 gebruikt en vanaf 1818 als zelfstandig naamwoord, nog steeds voor iemand die verbannen was. Rond 1902′ verzachtte de betekenis en ging het ook over iemand die er zelf voor koos naar het buitenland te gaan. Waarschijnlijk kwam dat door de vele Europese kolonisten die tussen 1800 en 1900 vertrokken of vluchtten naar nieuwe oorden, door een mengeling van religieuze vervolging, (burger)oorlogen en economische problemen. Velen werden dus gedwongen door de omstandigheden, terwijl anderen uit eigen beweging gingen. Veel van hen kwamen in de Verenigde Staten aan, waar de betekenis van expatriate, expat, in de loop van de tijd veranderde.

Tot ongeveer twintig jaar geleden sloeg expat vooral op iemand die tijdelijk voor werk naar het buitenland werd gestuurd. Tegenwoordig wordt het, net als rond 1900, vaak gebruikt voor mensen die genoeg middelen hebben om zelf tijdelijk te verhuizen. Tijdelijk in de zin van een aantal jaren. De meeste internationale bedrijven en ministeries van buitenlandse zaken verplaatsen hun “Expat”-personeel elke vier of vijf jaar. Terwijl de oorspronkelijke betekenis niets was om trots op te zijn, laten veel mensen zich tegenwoordig liever expat noemen.

Migrant

Ook migrant heeft een modern-Latijnse oorsprong en werd rond 1670 gebruikt voor dieren die zich van de ene naar de andere plaats bewegen, zoals trekvogels of bizons. Vanaf 1807 werd het ook voor mensen gebruikt. De oorspronkelijke bevolking van Amerika trok naar de zomer- of wintergebieden om te jagen. Maar ook kolonisten migreerden (blijvend) naar hun nieuwe land.

Emigrant

Interessanter is het gebruik van emigrant, sinds 1754 in de betekenis van iemand die een land of regio blijvend verlaat om zich elders te vestigen. Latijn: emigrantem/emigrans/emigrare, wegtrekken. In het Engels in gebruik sinds 1794. Tegenwoordig wordt de term wel geassocieerd met mensen die anderen achterlieten, hen en het land in de steek lieten. Sommigen zetten vraagtekens bij uw loyaliteit, terwijl anderen jaloers waardering hebben voor het avontuur dat u aanging. Eenmaal vertrokken kwam u ergens aan en werd u daar misschien gezien als een lastige of juist welkome immigrant.

Immigrant

Immigrant werd voor het eerst gebruikt in het Amerikaans-Engels in 1792, opnieuw met Frans-Latijnse wortels, waarbij het deel “Im”, nu in de betekenis van ‘into’, dus aankomen ‘in’ in het land of de regio. Op een bepaald moment in onze koloniale geschiedenis werden immigranten verwelkomd en uitgenodigd; tegenwoordig wordt de betekenis vaak verbonden met maatschappelijke en internationale problemen.

Positief of negatief?

Sinds de termen migrant, emigrant en immigrant in gebruik zijn, hebben zij zowel positieve als negatieve associaties gekregen, afhankelijk van de omstandigheden. Vandaag verwelkomt Australië nog steeds immigranten (maar niet iedereen), terwijl de Verenigde Staten dat niet doen'(op enkelen na).

Refugee

Door de verschillende positieve of negatieve associaties met bovenstaande termen worden de betekenissen soms ten onrechte vermengd met die van vluchtelingen.

De term refugee (vluchteling) werd in het Engels voor het eerst gebruikt in de jaren 1680’s. From Latin: Refuge and French Refugié, meaning somewhere to hide or find safety.

In het Engels werd het woord voor het eerst gebruikt voor de Franse hugenoten die vluchtten voor vervolging na de herroeping (1685) van het Edict van Nantes. Tot 1914 betekende het woord iemand die asiel zoekt. Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog en de vele burgers die naar het westen vluchtten, werd het meer synoniem met iemand die zijn huis ontvlucht.

Vandaag betekent vluchteling formeel nog steeds iemand die in tijden van vervolging, oorlog of (natuur)rampen naar een ander land vlucht om veiligheid te vinden (of dat in elk geval probeert). Asiel aanvragen hoort nog steeds bij het proces, al vinden veel vluchtelingen tijdelijk onderdak in kampen en krijgen zij’ niet altijd de gelegenheid om asiel te vragen.

Zoals historisch vaker het geval is, kan de term vluchteling negatief overkomen: een (ten onrechte) ervaren last en bedreiging voor de regio of staat die opvangt. Onderzoek laat echter zien dat vluchtelingen die snel in het gastland aankomen en snel mogen integreren en meedoen in de samenleving, economisch vaak per saldo positief uitpakken voor dat land. De aanvankelijke last hangt vaak samen met de restrictieve aanpak van gastlanden’.

Wat bent u?

In tijden van wereldwijde economische problemen kunt u, als iemand vraagt of u’ expat, immigrant of vluchteling bent, het beste antwoorden: “Ik ben te gast in uw prachtige land”. En misschien kunt u zeggen: “Ik ben vers bloed en een burger zoals u”.